Башҡорт теленән эш программаларына аннотация.
Төп белем биреү мәктәбе курсы.
Программа кимәле:   базалы
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу - уҡытыу методик комплекты:
«Башҡорт теле» дәреслегенә методик ҡулланма (З.М. Ғәбитова, Х.В. Солтанбаева, С.А. Таһирова, Л.Х.Сәмситова, В.Ш. Псәнчин һ.б.),- Өфө: Китап,2017.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы уҡытыу (туған) башҡорт телдә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 5-11-се кластары өсөн “Башҡорт теле” предметы буйынса белем биреү өлгө программалары, (автор-төҙөүсеһе:З.М. Ғәбитова) - Өфө:Китап 2017 нигеҙендә төҙөлгән.
Программа Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Юғары Этҡол ауылының урта дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырылa.
Дәреслектәр:
Дәреслек: 
Башҡорт теле. Уҡытыу (туған) башҡорт телдә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 5-се класы өсөн уҡыу ҡулланмаһы. В.Ш. Псәнчин, Ю.В. Псәнчин, З.М. Ғәбитова, Р.Р. Әйүпов, Р.М. Мөхәмәтова. - Өфө: Китап, 2017.
Башҡорт теле. Дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн дәреслек. 6-сы класс. Х.А.Толомбаев, Х.В.Солтанбаева, Балапанова Л.С. - Өфө: Китап, 2012
Башҡорт теле: Урта мәктәптең 7-се класы өсөн дәреслек. Ә.М.Аҙнабаев, С.А.Таһирова -Өфө: Китап, 2009
Башҡорт теле: Урта мәктәптең 8-се класы өсөн дәреслек. Ф.Ф.Абдуллина, С.Б.Аҡъюлова -Өфө: Китап, 2009
Дәреслек: Башҡорт теле: Урта мәктәптең 9-сы класы өсөн дәреслек. В.Ш.Псәнчин - Өфө: Китап, 2009.-167 бит.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы.
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора:
-	башҡортса телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу һәм камиллаштырыу;
-	башҡорт   теленең   фонетик,    лексик,    грамматик   үҙенсәлектәрен    аңлау    һәм үҙләштереү;
-	бәйләнешле текст менән эш итә белергә өйрәтеү. Программала ҡуйылған маҡсат һәм бурыстар:
йәмғиәт тормошонда телдең роле; туған телдең әһәмиәте; синтаксис, стилистика; тыныш билдәләре, текст, һөйләм төшөнсәләре; фонетика,  телмәр  өндәре,   ижек,  һүҙ  баҫымы,   һуҙынҡы   һәм  тартынҡы  өндәр; өндәрҙең бер-береһенә оҡшашыуы(сингармонизм) төшөнсәләре;
-	орфоэпия (дөрөҫ әйтелеш), төп орфоэпик норма төшөнсәләре;
-	графика; алфавит; хәрефтәрҙең өндәрҙе сағылдырыу төшөнсәләре; орфография(дөрөҫ яҙылыш), һуҙынҡыларҙың һәм тартынҡыларҙың дөрөҫ яҙылышы, һуҙынҡыларҙың һәм тартынҡыларҙың һүҙҙең тамырында,  ялғауҙа, һүҙ араһында яҙылышы һәм әйтелеше, һүҙҙе юлдан юлға күсереү;
лексика; һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәһе; һүҙҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе; синонимдар, антонимдар, омонимдар;
грамматика, морфема(ялғау, һүҙҙең бер өлөшө, киҫәге); тамыр, нигеҙ, яһаусы ялғау, үҙгәртеүсе ялғау; тамырҙаш һүҙҙәр; һүҙьяһалыш юлдары;

-	текстың эсендә һөйләмдәрҙең бер-береһенә бәйләнеп килеү саралары (юлдары); йәнле һөйләү, фәнни, күркәм (художестволы) стилдәр;
-	телмәр   төрҙәре   (типтары):   хикәйәләү,   тасуирлау   (һүрәтләү),   хөкөм   сығарыу (мөнәсәбәт белдереү)
Урта дөйөм белем биреү мәктәбе курсы. Программа кимәле:   базалы Уҡытыусының тел буйынса уҡыу - уҡытыу методик комплекты:
Мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу методикаһы. Аҙнағолов Р.Ғ.- Өфө: Китап,2011.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы уҡытыу (туған) башҡорт телдә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 5-11-се кластары өсөн “Башҡорт теле” предметы буйынса белем биреү өлгө программалары, (автор-төҙөүсеһе:З.М. Ғәбитова) - Өфө:Китап 2017 нигеҙендә төҙөлгән.
Программа Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Юғары Этҡол ауылының урта дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырылa.
Дәреслек:
Башҡорт теле: Урта мәктәптең 10-11-се кластары өсөн дәреслек. В.Ш. Псәнчин, Ю.В. Псәнчин - Өфө: Китап, 2011.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы.
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора:
-	башҡортса телмәр эшмәкәрлеген   камиллаштырыуҙы дауам итеү;
-	уҡыусыларҙың әсә теле лексикаһынан, һүҙьяһалышынан, грамматик төҙөлөшөнән алған белемен системаға килтереү, тәрәнәйтеү һәм телмәрҙе дөрөҫ ҡулланыу күнекмәләренә эйә булдырыу;
-	лингвистик курс булараҡ башҡорт теленең бөтөнлөгөн урта мәктәп тамамлаусыларҙың күҙ алдына баҫтырыу.
Программа шәхестең юғары телмәр мәҙәниәтен формалаштырыуға ғына түгел, ә уны артабан үҫтереүгә, уның һүҙ байлығын ишәйтеүгә, телдең грамматик төҙөлөшөн тәрән үҙләштереүгә, тормоштоң төрлө тармаҡтарында телдең булған стилистик жанр байлығын файҙаланып аралаша алыуына йүнәлдерелә.

Башҡорт әҙәбиәтенән эш программаларына аннотация. Төп белем биреү мәктәбе курсы.
Программа кимәле:   базалы
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы түбәндәге документтарҙы иҫәпкә алып төҙөлә:
1.	“Мәғариф тураһында” Рәсәй Федерацияһының Законы (“Закон об образовании” Закон Российской Федерации)
2.	“Мәғариф тураһында” Башҡортостан Республикаһы Законы.

-	милли мәктәптәрҙә белем алыу теле (телдәре)
-	Мәғарифтың дәүләт стандарттары -уҡыу-уҡытыу программалары
-	Мәғариф учреждениеһының вәкаләттәре һәм яуаплылығы.

3.	Төп дөйөм белем эстәлегенең мәҗбүри минимумы (БР Мәғариф министрлығы).
4.	Башҡортостан Республикаһы Мәғариф Министрлығының «V - XI синыфтар өсөн башҡорт әҙәбиәтенән программаһы». Өфө - 2008.
5.	Программа Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Юғары Этҡол ауылының урта дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырылa.
Дәреслектәр.
Башҡорт әҙәбиәте.Төп дөйөм белем биреү мәктәбенең  5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек- хрестоматия/ М. Х. Иҙелбаев, М.Б. Юлмөхәмәтов, Ә.М.Сөләймәнов.- Өфө: Китап, 2011.
Башҡорт әҙәбиәте. Дөйөм белем биреү мәктәбенең  6-сы класс уҡыусылары өсөн дәреслек- хрестоматия/М.Б. Юлмөхәмәтов, М.Х.Иҙелбаев,Ә.М.Сөләймәнов.- Өфө: Китап, 2012.
Башҡорт әҙәбиәте. Дөйөм белем биреү учреждениеларының  7-се класы өсөн дәреслек- хрестоматия/ М.Ғ Ғималова, Ғ.Б.Хөсәйенов- Өфө: Китап, 2014.
Башҡорт әҙәбиәте. Дөйөм белем биреү учреждениеларының  8-се класы өсөн дәреслек- хрестоматия/ М.Ғ Ғималова, Ғ.Б.Хөсәйенов- Өфө: Китап, 2014.
Башҡорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең 9-сы класы өсөн дәреслек-/Ғ.Б.Хөсәйенов - Өфө: Китап, 2010.
Әҙәбиәт. Урта мәктәптең 9-сы класы өсөн хрестоматия-/Ғ.Б.Хөсәйенов - Өфө: Китап, 2010.
Төп дөйөм белем биреү мәктәбендә уҡыусы башҡорт балаларына башҡорт әҙәбиәтен уҡытыуҙың бурыстары түбәндәгеләрҙән тора:
1.	Уҡыусының башҡорт әҙәби телен үҙләштереүенә, тексты аңлап, тасуири итеп, етеҙ уҡыуына, дөрөҫ яҙа белеүенә, әҙәби тел нормаларын һаҡлап, төрлө темаларға иркен һөйләшеүенә ирешеү.
2.	Балаларҙы дөйөм башҡорт әҙәбиәте, халыҡ иҗады, башҡорт халҡының йыр-музыкаһы, театры, һынлы сәнғәте менән таныштырыу, күренекле яҙыусылар һәм уларҙың әҫәрҙәрен үҙләштереүҙәренә ирешеү.
3.	Халыҡ тарихын һәм мираҫын өйрәнеү аша уҡыусыларҙа Ватанға, халыҡҡа, туған телгә мөхәббәт, ололарға, кеселәргә һәм кешегә ихтирам, мәрхәмәтлелек, шәфҡәтлелек тәрбиәләү. Шулай уҡ хеҙмәт тәрбиәһе һәм эстетик тәрбиә биреү.
Был бурыстар, айырым-айырым күрһәтелһәләр ҙә, үҙ-ара тығыҙ бәйләнгәндәр. Улар берҙәм уҡыу-уҡытыу процесында ғәмәлгә ашырылалар, сөнки дәрестә белем биреү, шәхес формалаштырыу бергә бәйләп алып барыла.
Программаға әҫәрҙәр киләсәк йәш быуынды мәрхәмәтле, шәфҡәтле, тыуған яҡ тәбиғәтен һаҡлаусы һәм яратыусы, кешелектең ыңғай сифаттарына эйә булған, милләт мәнфәғәттәрен яҡларҙай кеше итеп тәрбиәләү бурыстарын күҙ алдында тотоп һайланды.

Календарь-тематик пландың эстәлеген мәктәптә үҙләштерелергә, камиллаштырылырға тейешле дөйөм күнекмәләр, башҡорт әҙәбиәте курсы буйынса махсус белем һәм күнегеүҙәр тәшкил итә.
Башҡорт әҙәбиәтенән төп дөйөм белем стандарты.
Төп дөйөм белем баҫҡысында әҙәбиәтте өйрәнеү түбәндәге максаттарға ирешеүгә
йүнәлтелгән:
тиҙ үҙгәреүсән заман шарттарында файҙалы етештереүсән хеҙмәткә яраҡлы, үҙ-үҙен танып белергә һәм һәр ваҡыт камиллаштырырға әҙер, рухи донъяһы бай булған шәхес тәрбиәләү; гуманлылык ҡараштары, милли үзаң, гражданлыҡ тойғоһо, патриотизм, әҙәбиәткә һәм халыҡтың мәҙәни ҡиммәттәрен яратыу һәм хөрмәт булдырыу;
уҡыусыларҙа әҙәбиәттең үҙенсәлектәре тураһындағы ҡараштарҙы, әҙәби тексты ҡабул итеү, автор позицияһын аңлау, әҙәби процестың тарихи һәм эстетик нигеҙҙәренә төшөнөү, образлы һәм аналитик фекерләү культураһын, эстетик һәм иҗади һәләтте, ҡыҙыҡһыныуҙы, әҙәби зауыҡты; телдән һәм яҙма һөйләмде үҫтереү;
-	матур әҙәбиәт текстарын эстәлек һәм форма берлегендә аңлап ҡабул итеү, төп әҙәби-тарихи мәғлүмәттәрҙе һәм әҙәби-теоретик төшөнсәләрҙе белеү; әҙәби-тарихи процесс тураһында дөйөм ҡараш булдырыу;
-	әҙәби-теоретик белемдәр нигеҙендә әҙәби әҫәрҙең тарихи-әҙәби ерлеген аңлап һәм тасуирылығын бөтөн тулылығында ғына асыҡланыусы булараҡ анализлау; төрлө типтағы инша яҙыу; кәрәкле мәғлүмәттәрҙе (интернет селтәре аша ла) табыу, системалаштырыу һәм файҙаланыу күнекмәләре булдырыу;
-	туған әҙәбиәттә һәм башҡа халыҡтар әҙәбиәттәрендә сағылыш тапҡан әхлаки идеалды үҙ-ара бәйләнештә аңлау һәм фекерләүҙәге уртаҡ һәм милли үҙенсәлектәрҙе асыҡлау.
Урта дөйөм белем биреү мәктәбе курсы.
Программа кимәле:   базалы
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы түбәндәге документтарҙы иҫәпкә алып төҙөлә:
1.	“Мәғариф тураһында” Рәсәй Федерацияһының Законы (“Закон об образовании” Закон Российской Федерации)
2.	“Мәғариф тураһында” Башҡортостан Республикаһы Законы.

-	милли мәктәптәрҙә белем алыу теле (телдәре)
-	Мәғарифтың дәүләт стандарттары -уҡыу-уҡытыу программалары
-	Мәғариф учреждениеһының вәкаләттәре һәм яуаплылығы.

3.	Төп дөйөм белем эстәлегенең мәҗбүри минимумы (БР Мәғариф министрлығы).
4.	Башҡортостан Республикаһы Мәғариф Министрлығының «V - XI синыфтар өсөн башҡорт әҙәбиәтенән программаһы». Өфө - 2008.
5.	 Программа Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Юғары Этҡол ауылының урта дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырылa
Дәреслектәр.
Башкорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең 10-сы класс уҡыусылары өсөн дәреслек / Ғ.Б.Хөсәйенов - Өфө: Китап, 2008.

Башкорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең 11-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек / Ғ.Б.Хөсәйенов - Өфө: Китап, 2012.
Урта дөйөм белем биреү мәктәбендә уҡыусы башҡорт балаларына башҡорт әҙәбиәтен уҡытыуҙың бурыстары түбәндәгеләрҙән тора:
X-XI кластар башҡорт әҙәбиәте курсы башҡорт әҙәбиәте тарихынан, иң күренекле яҙыусылар ижадынан системалы белем бирергә, халҡыбыҙҙың әҙәби-рухи хазиналарын эҙмә-эҙлекле күҙ алдына баҫтырырға һәм уҡыусыны юғары интеллектлы, матур зауыҡлы кеше итеп тәрбиәләргә тигән бурыстарҙы күҙ уңында тота.
уҡыусыларҙа әҙәбиәттең үҙенсәлектәре тураһындағы ҡараштарҙы, әҙәби тексты ҡабул итеү, автор позицияһын аңлау, әҙәби процестың тарихи һәм эстетик нигеҙҙәренә төшөнөү, образлы һәм аналитик фекерләү культураһын, эстетик һәм иҗади һәләтте, ҡыҙыҡһыныуҙы, әҙәби зауыҡты; телдән һәм яҙма һөйләмде үҫтереү;
-	матур әҙәбиәт текстарын эстәлек һәм форма берлегендә аңлап ҡабул итеү, төп әҙәби-тарихи мәғлүмәттәрҙе һәм әҙәби-теоретик төшөнсәләрҙе белеү; әҙәби-тарихи процесс тураһында дөйөм ҡараш булдырыу;
-	әҙәби-теоретик белемдәр нигеҙендә әҙәби әҫәрҙең тарихи-әҙәби ерлеген аңлап һәм тасуирылығын бөтөн тулылығында ғына асыҡланыусы булараҡ анализлау; төрлө типтағы инша яҙыу; кәрәкле мәғлүмәттәрҙе (интернет селтәре аша ла) табыу, системалаштырыу һәм файҙаланыу күнекмәләре булдырыу; тарихилыҡ принцибын эҙмә-эҙлекле тормошҡа ашырыуҙа тарихи осорҙар, шул осорҙағы ижтимағи-сәйәси хәл, мәҙәниәт, әҙәбиәт үҫеше хаҡындағы күҙәтеүҙәр аша белем биреү.